« An kè ! » de Miss Baylavwa

Publié en Catégorie: EMISYON EPI TEKS AN KREYOL, LECTURES

An kè ! sé dézyèm krèy a maké a Miss Baylavwa. I sòti avè édisyon Nèg Mawon. Sé on liv ki ka touché kè. I plen lavi, plen volonté di sa nou yé, mété kèsyon atè é fè kabéché. Sé on kréyasyon avè diféran ritm kon avè diféran tèks. Tèks avè bèl poézi pou palé ba sosyété Gwadloup. Adan chak paj, makè la ka sèvi é mo pou voyé douvan douvan jan i kontan i nèg, afriken, karibéyen. Adan dézyèm liv a Miss Baylavwa lasa, nou pé santi on vwa ki ka envité nou viv, doubout é kyenbé pou yé sa nou yé. Ki zòt li tout adan on sèl kou o ki zòt li on tèks chak jou, fòs a An kè ! ké ba zòt on bèl balan. Pou Cases Rebelles, makè la ka di nou piplis anlè travay awtistik a’y.

Couverture du livre de Miss BaylavwaSa an pisimé plis sé maké. An enmé kréyé, jwé avè mo pou fè moun ka li mwen kalkilé anlè sijé an ka maké. An toujou ka chèché fè moun kabéché. An on jan k’ay adan dòt sans a sa enpé moun menm anni pran labitid konsidéré pou vré san réyalizé pé ni dòt mannyè vwè. Sa an vlé pou-bon, sé zyé a moun ka li mwen wouvè plis anlè désèwten réyalité. Kifè, sa an ka mèt douvan sé maké dabò-pou-yonn. An pa’a gè ni lokazyon di tèks an mwen. An piplis ka maké. Mannyè an ka maké kolé kolé avè mannyè moun ka palé. Istil an mwen on jan ant sa nou té’é pé konsidéré ki lang maké é sa ki lang palé. Délè, an ké plis adan yonn a sé 2 kan lasa. Sa ka toujou silon sa an vlé di. Mé, pou-tout-bon, an travay an mwen sa ki douvan sé maké la.

Lè an ka maké, an ka kité sa ka vin sòti tou natirèlman. An itilizé mo “freestyle” davwa sé lè an dékouvè rap tout biten konmansé ban mwen. Kilti hip hop pòté onlo ban mwen. Sé afòs kouté awtis ka fè rap, an touvé mwen anvi osi sèvi avè mo pou di jan an ka vwè lavi. Jis jòdi, lè an ka maké souvantfwa on mizik ka vin an lèspri an mwen (rap, gwoka, dancehall o dòt ankò). Sé pou sa istil an mwen pré kon sa mannyè moun ka palé. Lè an ka konmansé on tèks, an kankit kité mo vin. Èvè, an ka maké anki lè an ka santi’y. An pa’a èspésyalman chwazi sijé an ké maké anlè yo. Maké an mwen anni natirèl.

Ès tini makè, mizisyen ou ka santi travay awtistik a zòt an menm sans la ? Ki moun ki enfliyansé’w ? Ès tini awtis Gwadloup ki référans ba’w ?

Tini onlo moun ki enfliyansé mwen. Dabò-pou-yonn, an ké di Queen Latifah davwa sé lè an dékouvè travay a’y menm an touvé mwen anvi maké osi. Mé tini osi, tout awtis o gwoup ka fè rap kontèl Public Enemy, KRS-One, MC Lyte, De La Soul é dòt ankò an té ka suiv avan. Avè, ni osi Fugees, Lauryn Hill mé osi Bobby Mc Ferrin é enpé dòt. Avè tou sa, natirèlman tini tout gran chantè a Gwoka an nou, Kassav’, Tanya Saint-Val, Ti Manno, Jocelyne Béroard, Lukuber Séjor, èks èks. Épi, tini osi awtis an dékouvè pa ni lontan lontan mé ki ka fè on travay an enmé onlo kontèl Conscious Plat, Precise Science, Adrian Green ki sé moun Bawbad,…

MI MWEN

Asiré!
Ka la ka ban mwen vayb la
Listwa a pèp an mwen ka ban mwen fòs la
Mwen di’w,
Lè ni sa ka pran tan jwé é son
Lanmou an kè,
Mwen menm ka pran tan toujou chèché
Sans, syans, konsyans épi konésans
Fè mo déboulé
É ba moun li maké ki maké!(…)
Miss Baylavwa – An kè !

Ès ou pé di dé mo asi prèmyé liv a’w ?

Pawòl Maké té prèmyé liv an pibliyé. Sé té on otoédisyon. Sé té prèmyé an mwen é avè’y ni moun ki dékouvè travay an mwen. Parapòt a maké la, enfliyans a rap la fò fò fò adan. Tout sé tèks la maké anki an kréyòl. Avè yo, an ka envité moun vwè lavi é réyalité an nou on lòt mannyè. An ka maké pou pé sa bay on « lòt son », on lòt mannyè vwè lavi. Sé on biten ki ja ka byen parèt adan Pawòl Maké.

Adan « An kè ! », nou pé osi vwè désen épi penti. Ès ou pé palé nou asi travay a’w adan sa  é di nou mannyè i ka lyanné avè maké a’w ?

Désen épi penti, pou mwen, sé on lòt mannyè di. An sav yo ké palé plis ba désèwten moun pasé mo. Sé pou sa an chwazi mété détwa adan liv la. Mé, an ka maké lontan plis ki an ka désiné. Désen épi penti sé biten ki fré toujou pou mwen. Sé dékouvè an ka dékouvè yo toujou, an ka rantré mizi-an-mizi adan. Mé, kon avè mo, avè désen an mwen, an ka bat anlè mannyè an ka vwè lavi épi an ka chèché fè moun kalkilé.

Ka sèvi avè kréyòl ajékontinyé pou maké ka chanjé adan rèlasyon ou tini avè lang la ?

Antoutjan, an tini on rèlasyon ki fò fò fò avè lang la. I ka pèwmèt mwen mété asi papyé sa an ni pou di èvè kité sa ki andidan mwen sòti. I ka pèwmèt mwen vré adan sa an ka fè é lagé toubònman tou sa an ni pou palé. Adonk, an toujou ka chèché konnèt li pi byen pou pé sa toujou pi méyè adan maké an mwen. Rèspé a lang la enpòwtan toubòlman ban mwen. Oblijé, tou sa ka rédé mwen konnèt mwen menm plis ankò, konprann pi byen réyalité an nou é kilti an nou. Lang la avè mwen toulongalé é i ka rédé mwen rantré pli fon ankò adan éritaj zansèt lésé ban nou. Avè’y, an ka kwè an ni chans viv plis sa an yé.

Ou an plen an plen adan on pozisyònman a vou menm ki Karibéyen épi Afriken, é menm panafriken. Sa ka palé ban nou toubòlman. Ès ou té’é di jis alè sa rèd ba enpé an awmoni avè sé réyalité lasa ?

Pou-tout-bon, sa rèd ba onlo moun. Mé, nou tout diféran, nou ni vi é lidé ki diféran osi. Fò nou sa rèspèkté sa. Dapré mwen, anlè kèsyon lasa, sa ki enpòwtan sé vwè jan pli-souvan-ki-rarman sé konésans moun pa ni, lidé ki dépasé ki ka an lèspri a yo anlè réyalité an nou ki ka fè yo pran pozisyon yo ni. Sa fò woutyenn alòs, an ka kwè, sé pòtalans a travay ki ni pou fè pou pèwmèt majorité moun tini konésans ki ka manké yo. Fò mannyè enpé enpé moun ka vwè pé chanjé. Sé on biten an ka chèché fè avè tèks an mwen. Itilizé kréyòl pou sa enpòwtan enpòwtan davwa lang la ka oblijé nou fasadé avè nou menm, viré anlè nou menm pou pé yé pou-bon. I ka rédé wouvè lèspri. I ka fè moun aksèpté yo menm, é lè sa nésésè, wouviv avè sa ki ta yo ki parapòt a lang la li menm a’y ki parapòt a kilti la.

Pasé afrikanité a kilti Gwadloup, ki dòt rapò ou tini avè Lafrik? Ès ou ja alé an Afrik ? Ès ou té ké enmé ay anbala ?

Kon an ka di adan tèks la ki ni pou tit Lontan plis ki on mòso tè : « Lafrik sé nou ! » An pa’a vwè Lafrik andèwò an mwen. An sé Lafrik, Lafrik andidan mwen, an fyè tou sa an yé é an ka viv sa an yé. Pou mwen, rèlasyon avè Lafrik sé dabò-pou-yonn, rèlasyon an ni avè mwen menm. Avè osi tini apré sa rèlasyon avè lézòt. Kidonk, vwayajé an Afrik pou mwen sé on biten an ka fè tou lé jou. Sé chak kontré avè mwen menm é avè lézòt. Ankò, souvan an k’alé adan sé lilèt akoté an nou la adan Lakarayib é an toujou ka dékouvè nouvo réyalité a Lafrik, kidonk a mwen menm, avè moun an ka jwenn é kilti an ka dékouvè. An ja osi ay anlè Kontinan la.

CHWA
Nou ni on manni
Toujou ka palé lavi, lavi, lavi
Mé ki chwa nou fè?
Asiparé avan lavi té pli bèl
Mé ki chwa nou fè?
An ka tann moun ka di avan moun té ka viv pi byen ansanm
Mé moun sé ki moun?
Ès nou menm pa moun? (…)
Miss Baylavwa – An kè!

Souvan ou ka di an tèks a’w, fò boujé, fò ni chanjman. Ès ou pé di nou ka ou té’é vlé vwè an  politik pou Lagwadloup ?

Lè an ka palé anlè chanjman sé parapòt a konsyans pou nou tini on méyè konésans a nou menm é pé yé toutafètman. Dapré mwen, sé sa ki pli enpòwtan adan lavi. Sé byen larèl lasa, pawòl a lé zansèt ka envité nou pran. Apré, tout rèstan ké pé vin dèyè. Pi èspésyalman parapòt a politik menm an ka vwè pou Lagwadloup, sa ka rété mwen é mwen.

PAWOL A LÉ ZANSYEN

Mi déotwa zouti pou kabéché
Fè lèspri maché
Konsyans pran sans
É trasé pli douvan

Ni on tan
Lé zansyen té ka di
Fò chèché konésans
É pli gran konésans ki ni sé konésans a nou menm
Pou pé konprann sa nou ka vwè
É réyalizé sa ki gran pasé nou
Fè tout chenn a lèspri pété
Maché asi chimen Lanmou
Vwè tou sa nou yé
É pa pèd adan sa Nonm menm kréyé

Mi déotwa zouti pou kabéché
Fè lèspri maché
Konsyans pran sans
É trasé pli douvan

Jòdi
Avè lajan, médya, awogans é konpanni
Véglaj an mèt
Ka kyouyé tou sa nou yé
Nou pran dèyè pou nou
É nou ka sanm sa nou vlé vansé
Mé nou pò’ò réyalizé an ki direksyon nou yé
Pè sa nou yé
Dévlopé santiman ki pli ba
Wi, sé sa nou aprann

Mi déotwa zouti pou kabéché
Fè lèspri maché
Konsyans pran sans
É trasé pli douvan

Si kon yo toujou di pawòl a lé zansyen sé sajès
Fòkwè nou ni enpé pou dézaprann
Pou pé viré aprann tou sa nou yé
É pé konnèt nou menm
Anba solèy
Doubout tèt wo
Maché lapé an kè
Davwa ou sav ou an larèl pou konnèt
Vou, li épi yo
Latè, lèmonn épi linivè
Pou-tout-bon kon bon fèt
Vré pou pa lésé ayen atè
Konfèdmanti kon yo toujou di
Pawòl a lé zansyen kon listwa sé richès !
Miss Baylavwa – An kè!

Miss Baylavwa anlè entèwnèt:
http://mbaylavwa.wordpress.com
http://mbnyouz.wordpress.com/
https://www.facebook.com/pages/Miss-Baylavwa/118578901533724?fref=ts

Pou lè, « An kè ! » adan libréri Gwadloup. Tanto, nou ka èspéré vwè liv la plis koté é anlè entèwnèt.

Vous aimerez peut-être :